نگاهی به عرش تا فرش صادرات فرش دستباف

اگر وضعیت صادرات فرش را طی ۳ دهه اخیر بررسی کنیم، متوجه خواهیم شد که ارزش صادرات سالانه فرش ایران در دهه ۱۳۷۰ و اوایل دهه ۱۳۸۰، به حدود دو میلیارد دلار می‌رسید و طی آن سال‌ها ایالات متحده، آلمان، ایتالیا، ژاپن و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مهم‌ترین مقاصد این کالای ارزشمند محسوب می‌شدند.

اما این صنعت دیرینه در فاصله‌ای نه‌چندان طولانی، دچار رکودی عمیق شد، بطوری که طبق آمار رسمی، ارزش کل صادرات فرش دستباف ایران در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۱ میلیون دلار محدود شد؛ رقمی که با در نظر گرفتن تورم، کاهش ارزش پول ملی و رشد هزینه‌های تولید، بیانگر افتی کم‌سابقه و نگران‌کننده است.

مروری بر آمارهای تاریخی حاکی از آن است که در سال ۱۳۷۳، مجموع صادرات غیرنفتی کشور حدود ۴ میلیارد و ۸۲۴ میلیون دلار بود که از این میان، بیش از ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار، یعنی حدود ۴۴ درصد کل صادرات، تنها به فرش دستباف اختصاص داشت.

صادرات فرش از میانه دهه ۱۳۷۰، با وجود افت نسبی از دوران طلایی خود، همچنان در سطحی قابل قبول قرار داشت و هیچ‌گاه به زیر ۵۰۰ میلیون دلار نرسید.

طی آن سال‌ها که مجموع صادرات غیرنفتی ایران بین ۵ تا ۷ میلیارد دلار در نوسان بود، فرش دستباف یکی از ستون‌های اصلی صادرات کشور محسوب می شد و ایران به پشتوانه اصالت طرح‌ها و کیفیت بی‌بدیل تولیدات خود، در صدر صادرکنندگان جهانی این کالا قرار داشت.

اما آغاز دهه ۱۳۹۰ نقطه چرخشی در مسیر این صنعت بود، بطوری که با گسترش تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، بازارهای جهانی فرش ایرانی به تدریج کوچک‌تر شدند.

ارزش صادرات فرش در سال ۱۳۹۱، به ۴۲۷ میلیون دلار کاهش پیدا کرد و سه سال بعد، در سال ۱۳۹۴، این رقم به ۲۹۰ میلیون دلار رسید. این روند نزولی در سال‌های بعد شدت بیشتری گرفت.

با خروج ایالات متحده از برجام در سال ۱۳۹۷ و قرار گرفتن فرش ایرانی در نخستین فهرست تحریمی دولت وقت آمریکا، شوک جدیدی به این بازار وارد کرد.

بطوری که با بسته شدن مسیر صادرات به آمریکا که می توان گفت یکی از مهم‌ترین مقاصد فرش ایرانی بود، میزان صادرات به زیر ۱۰۰ میلیون دلار سقوط کرد.

کل صادرات فرش دستباف ایران در سال ۱۳۹۸، تنها ۷۳ میلیون دلار ثبت شد؛ رقمی که در تاریخ معاصر این صنعت، بی‌سابقه و هشداردهنده است.

ارزش صادرات فرش در سال ۱۴۰۱، به ۵۰.۷ میلیون دلار رسید؛ یعنی کاهشی حدود ۷۸ درصدی نسبت به سال ۱۳۹۷ و بیش از ۹۸ درصدی نسبت به سال ۱۳۷۳.َ