پشت پرده سبقت ترکیه از ایران در زمینه صادرات محصولات کشاورزی

یکی از شاخص‌های مهم اقتصادی و نماد توانمندی کشور‌ها در حوزه تولید، بازاریابی و تجارت بین‌المللی صادرات محصولات کشاورزی است که در این میان، ایران و ترکیه به عنوان دو قدرت منطقه‌ای با ظرفیت‌های قابل توجه در تولیدات کشاورزی، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی و حضور در بازار‌های جهانی ایفا می‌کنند.

براین اساس ظرفیت‌های تولیدی و میزان صادرات ترکیه با برخورداری از حدود ۲۳.۹ میلیون هکتار اراضی زیر کشت، علاوه بر آنکه نیاز‌های داخلی بیش از ۸۵ میلیون نفر جمعیت و حدود ۵۰ میلیون گردشگر سالانه را تأمین می کند، به‌ عنوان پیشتاز کشاورزی اروپا نیز شناخته می‌شود.

می توان گفت ترکیه در سال ۲۰۲۳ توانسته است صادرات کشاورزی و غذایی خود را به ۳۱ میلیارد دلار برساند؛ رقمی که حاکی از رشد حدود 7 برابری از سال ۲۰۰۲ تاکنون است.

از سوی دیگر نیز مازاد تجاری بخش کشاورزی ترکیه در همین سال ۶.۹ میلیارد دلار اعلام شد. 

ترکیه در تولید جهانی برخی اقلام نظیر فندق، گیلاس، انجیر، زردآلو و به دارای رتبه نخست است و از سوی دیگر نیز  این کشور در صادرات زردآلو خشک، انجیر خشک، کشمش و فرآورده‌های به پیشتاز است.

رتبه‌های جهانی ترکیه در محصولات دیگری، چون توت‌ فرنگی، گوجه‌ فرنگی، نخود، شاه‌ بلوط، گردو و عدس نیز قابل‌توجه است.

اما از سوی دیگر صادرات کشاورزی ایران طی سال ۱۴۰۳ با رشد ۲۹ درصدی به ۵.۲ میلیارد دلار رسید.

طبق آنچه گمرک اعلام کرده است ۷.۶ میلیون تن محصولات کشاورزی از کشور صادر شد که از نظر وزنی ۱۱ درصد افزایش نسبت به سال گذشته خود (۱۴۰۲) داشته است. ایران در تولید و صادرات محصولاتی چون پسته، گوجه‌ فرنگی، خرما و زعفران سهم چشمگیری دارد.

درو اقع ایران با صادرات ۱.۵ میلیارد دلار پسته در سال ۱۴۰۳ جایگاه ممتازی دارد. صادرات گوجه‌ فرنگی (۲۳۳ میلیون دلار) و خرما (۲۰۵ میلیون دلار) نیز در کنار زعفران (۱۸۵ میلیون دلار)، نشان‌دهنده قدرت رقابتی برخی اقلام ایرانی در بازار جهانی است. با این حال، صادرات زعفران نسبت به سال قبل، از نظر وزنی ۴ درصد و از نظر ارزشی ۱۳ درصد کاهش یافته است.

در سال گذشته ایران توانسته است تا ۱۹۶ هزار تن محصولات شیلاتی به ارزش ۳۷۲ میلیون دلار صادر کند که از نظر وزنی و ارزشی به ترتیب ۲۹ و ۱۷ درصد رشد را تجربه کرده است. میگو، ماهی تن و ماهی کپور از مهم‌ترین اقلام صادراتی این بخش بوده‌اند. کشور‌های چین، عراق و امارات نیز اصلی‌ترین خریداران محسوب می‌شوند و در مقابل، آمار مشخصی از صادرات محصولات شیلات در ترکیه منتشر نشده و به‌ نظر می‌رسد تمرکز این کشور بیشتر بر صادرات محصولات کشاورزی و غذایی اصلی بوده است.

 بررسی ها حاکی از آن است که ترکیه با بهره‌گیری از اراضی گسترده، تنوع اقلیمی، زیرساخت‌های قوی صادراتی و سیاست‌های کارآمد توسعه، توانسته جایگاهی تثبیت‌شده در بازار جهانی کشاورزی به‌دست آورد اما در مقابل، ایران با وجود توان بالقوه و تولید محصولات خاص با ارزش افزوده بالا همچنان نیازمند بهبود در زیرساخت‌های صادراتی، تنوع‌بخشی به محصولات و توسعه بازارهای هدف است.

از این رو بمنظور افزایش سهم ایران در تجارت جهانی کشاورزی، تمرکز بر دیپلماسی اقتصادی، ارتقاء کیفیت تولید، بسته‌بندی استاندارد و توسعه زنجیره ارزش امری ضروری است که باید مورد توجه ویژه نهادهای ذیربط قرار گیرد.