اوراق گام چیست و برای چه مواردی استفاده می‌شود؟

اوراق گام به عنوان نخستین ابزار شیوه تأمین مالی زنجیره تولید و در راستای رفع موانع پولی رونق تولید، افزایش هدفمندی در تخصیص اعتبارات، افزایش اطمینان از مصرف اعتبار در محل مورد نیاز و ... از سال ۱۴۰۰ عملیاتی شده است.

براین اساس می توان گفت این ابزار قابلیت تامین مالی زنجیره‌های تولید بدون خلق نقدینگی مضاعف و در راستای تامین مالی سرمایه در گردش مورد نیاز بنگاه های اقتصادی را دارد.

در واقع بانک عامل با توجه به درخواست خریدار نسبت به صدور اوراق گام برای فروشنده اقدام می کند.

این اوراق تاکنون برای تامین مالی سرمایه در گردش بنگاه‌های اقتصادی در رشته فعالیت‌های متنوعی از جمله خودروسازی، لوازم خانگی، صنایع غذایی، دارو و درمان، بازرگانی، فلزات و سایر صنایع مورد استفاده قرار گرفته است.

ابزارها و روش های تامین مالی بنگاه های اقتصادی متنوع بوده و استفاده از هریک از روش ها اعم از پرداخت نقدی و اعتباری متناسب برای شرایط ترازنامه ای بنگاه ها بوده و ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید نیز به عنوان یکی از انواع روش های مختلف تامین مالی اعتباری توسط بانک مرکزی در نظام تامین مالی کشور عرضه شده است و در کنار سایر روش های تامین مالی اعم از پرداخت تسهیلات سرمایه در گردش نقدی، اعتبار اسنادی ریالی و ضمانت نامه بانکی از فعالان اقتصادی حمایت می کند.

با توجه به آسیب شناسی و اقدامات صورت گرفته توسط بانک مرکزی و بازار سرمایه از فرآیند انتقال اوراق گام به بازار سرمایه، عملکرد اوراق گام در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۱۰ هزار میلیارد ریال رسیده است که نسبت به سال ۱۴۰۲ به میزان ۶۱.۹ درصد افزایش داشته است. افزایش عملکرد و تعداد بانک ها و تنوع بنگاه های استفاده کننده حاکی از نهادینه شدن تدریجی این ابزار در بازار است.

می توان گفت این اوراق از قابلیت تعریف با هر کدام از نمادهای بانک مرکزی (بازار پول) و نماد بازار سرمایه برخوردار است.

اوراق با نماد بازار پول قابلیت خرید دین توسط اشخاص حقوقی غیربانکی را قبل از سررسید دارد و لذا تحت هیچ شرایطی وارد بازار سرمایه نمی شود و اوراق گام با نماد بازار سرمایه نیز که از قابلیت انتقال به بازار سرمایه برخوردار است تنها در صورت درخواست متقاضی به این بازار انتقال می یابند.

اما هدف اصلی از طراحی این ابزار تامین مالی یک زنجیره به اتکای اعتبار اولیه ایجاد شده بوده و امکان نقدشدن آن قبل از سررسید (انتقال به بازار سرمایه) به عنوان یک مزیت جانبی و صرفاً به منظور افزایش جذابیت این اوراق است.

در خصوص نرخ تنزیل این اوراق می توان گفت تحولات این نرخ در سال های عموماً نزدیک به نرخ اسناد خزانه اسلامی (اخزا) بوده است.

عمده ترین اقدامات به عمل آمده توسط بانک مرکزی در سال ۱۴۰۳ که در توسعه عملکرد این ابزار موثر بوده است به شرح ذیل است:

۱- اصلاح و ابلاغ دستورالعمل ناظر بر اوراق گواهی اعتبار مولد (گام) و ضوابط کنترل و مدیریت اوراق گام با هدف افزایش انتقال در زنجیره و ایجاد انگیزه برای متقاضی اول در فروردین ماه سال ۱۴۰۳؛

۲- افزایش سقف مبلغ اوراق گام قابل انتقال به بازار سرمایه از ۸۰ همت به ۱۰۰ همت در تیرماه سال ۱۴۰۳؛

۳- برقراری اتصال سامانه گام به سامانه شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه به منظور ارسال مشخصات متقاضی انتقال اوراق گام به بازار سرمایه به صورت سیستمی در مهرماه سال ۱۴۰۳

۴- فراهم شدن امکان استفاده از اوراق گام در معاملات بورس کالا در مهرماه سال ۱۴۰۳؛

۵- اصلاح دستورالعمل پذیرش و معاملات اوراق گام در بازار سرمایه توسط سازمان بورس و اوراق بهادار و ابلاغ آن به شبکه بانکی با هدف تسهیل در فرآیندهای عملیاتی و اجرایی انتقال اوراق گام به بازار سرمایه در آبان ماه سال ۱۴۰۳؛

۶- ارسال سازوکار آفلاین پذیرش اوراق گام به دستگاه های اجرایی موضوع آیین نامه اجرایی مصوب هیات محترم وزیران و ابلاغ به شبکه بانکی در آبان ماه سال ۱۴۰۳؛

۷- برگزاری جلسات مستمر با شبکه بانکی، وزارت صمت، ‌جهاد کشاورزی، اتاقهای بازرگانی و ... و معرفی ابزارها؛

۸- تهیه محتواهای آموزشی جهت آشنایی شبکه بانکی و فعالان اقتصادی با اوراق گام و ابلاغ به شبکه بانکی و بارگذاری در وبگاه بانک مرکزی؛

۹- تمدید و ابلاغ دستورالعمل اجرایی تأمین و فروش ارز به شرکت های واردکننده دارویی (به عنوان متقاضی/ دارنده اوراق گام) در قبال حداکثر تا پایان سال۱۴۰۴ تا سقف ۲۵۰ میلیون دلار به منظور مساعدت با شرکت های واردکننده دارویی توسط بانک مرکزی